Ebionitler Kimdir? Ebiyonitler Kimdir?

Soruyu soran kişi: "Ebionitler Kimdir? Ebiyonitler Kimdir?"

Öncelikle, soruyu soran değerli kardeşimize teşekkür ediyoruz.

Dinler tarihi okudukça insanı içine çeken, bazen kafaları karıştıran ama her zaman merak uyandıran uçsuz bucaksız bir derya deniz.

Ebionitleri bu derya denizde ben ilk defa duydum.

Çoğu kişinin adını bile duymadığı bu insanlar gerçekten de İsa'nın mesajını asıl anlayanlar mıydı? Yoksa tarihin akışı içinde kaybolup gitmiş, mesajı eksik ya da kendi isteği doğrultusunda kavramakta inatçı trajik bir tarikat mı?

Türkiye'de doğup büyümüş, aşina olduğumuz kavramlarla düşünen biri olarak bu konuya Hristiyan penceresinden son derece samimi ve tarihsel bir bakış atalım.

Ebionitler Kimdir?

Önce ismin kökeniyle başlayalım. "Ebionit" kelimesi, İbranice "Ebyonim" yani "Fakirler" kelimesinden geliyor. İsa'nın "Ne mutlu ruhta yoksul olanlara" sözünü kendilerine şiar edinen bu grup, 1. ve 4. yüzyıllar arasında yaşamış Yahudi-Hristiyan kökenli bir topluluktu.

İsa onlar için beklenen Yahudi Mesih'ti, mükemmel bir insandı ve bir peygamberdi. Ama kesinlikle Tanrı'nın Oğlu veya ilahi bir varlık değildi. İnançlarına göre İsa sadece çok dindar bir insandı ve vaftiz edildiği gün Tanrı tarafından evlat edinilmişti.

Musa'nın şeriatına (Tevrat'ın kurallarına) sıkı sıkıya bağlıydılar. Domuz eti yemezler, Şabat (Cumartesi) gününe uyar ve erkekleri sünnet olurdu.

Elçi Pavlus'tan nefret ederlerdi. Onların gözünde Pavlus dinden çıkmış bir hain, eski kuralları yıkan bir sahtekardı. (Hoş, diğer havarilere bu kadar kızgın olmamalarının sebebi belki de Pavlus'un Ferisi geçmişinden olup diğerlerinin balıkçı veya vergi görevlisi olmasıdır. Kim bilir?)

Asıl Gerçeği Onlar mı Korudu?

Popüler araştırmacılar (!) genellikle şu düz mantığı kurar:

"İsa bir Yahudiydi. İlk öğrencileri de Yahudiydi. O halde İsa'nın dini Yahudi şeriatını tutmak zorundaydı. Ama Pavlus geldi, kuralları yıktı, İsa'yı Tanrılaştırdı ve Roma'ya pazarlayacağı yeni Hristiyanlığı icat etti. Yani gerçek takipçiler Ebionitlerdi!"

Kulağa oldukça mantıklı geliyor gibi, değil mi? Parçalar birbirine kusursuz oturuyor gibi. Fakat madalyonun diğer yüzü, erken dönem kilise tarihi ve Hristiyanlığın kendi iç tutarlılığı bize bambaşka bir tablo sunuyor. Bu iddiaların aslında neden tarihsel metinlerle çeliştiğine, parça parça yakından bakalım.

"Pavlus Dini Bozdu, Öğretiyi Ebionitler Korudu" İddiası

Bu, belki de en çok ısıtılıp öne sürülen argümandır. Hristiyan inancına ve Yeni Antlaşma metinlerine göre Pavlus, kafasına göre yeni bir din uydurmamıştır. İnancımızın hizmetkarıdır.

İsa'nın dirilişinden sonra ilk inananlar gerçekten zor bir yol ayrımına geldi. Yeni inanan Yunan veya Romalılar da sünnet olup Yahudi şeriatına uymak zorunda mıydı? Elçilerin İşleri kitabının 15. bölümünde meşhur "Kudüs Konsili" anlatılır. Burada sadece Pavlus yoktur. İsa Mesih'in en yakınındaki Petrus ve Yakup da oradadır. Ve hep birlikte şu karara varırlar:

Kurtuluş, kuralları kusursuzca yerine getirerek değil, İsa Mesih'in lütfuyladır.

Bu noktada hemen akla şu itiraz gelebilir:

"İyi ama Galatyalılar 2. bölümde Pavlus, Petrus'a açıkça karşı çıkmıyor mu? Bu, aralarında teolojik bir savaş olduğunu göstermez mi?"

Tam aksine. Bu olay teolojik bir yarılmanın değil, ortak bir teolojik temelin en büyük kanıtıdır. Pavlus, Petrus'u yanlış bir öğreti yaymakla değil, ikiyüzlülükle suçlamıştı. Zira Petrus zaten Yahudi olmayanlarla aynı masada yemek yiyordu (ki şeriata aykırıdır) ancak Yakup'un çevresinden daha muhafazakar kişiler gelince insanlardan korkarak masadan kalktı. Pavlus'un tepkisi netti: "Neden kendi inandığın gerçeğe uygun yaşamayıp ortak inancımıza ihanet ediyorsun?" ve Elçi Petrus hatasını farketmişti.

Unutmayalım ki Elçi Petrus, Elçilerin İşleri 10. bölümde (Kornelyus olayı) bizzat Tanrı'dan aldığı görümle, sünnetsizlerin (diğer ulusların) de inanca kabul edildiğini ilk anlayan kişidir. Hatta 2. Petrus 3:15-16'da Pavlus'un mektuplarından "Kutsal Yazılar" (Grekçe: Graphe) olarak bahseder. Uzun lafın kısası şu, Ebionitler Petrus'un yolundan falan gitmediler. Petrus'un bizzat reddettiği sünnet ehlini (Yahudileştirenleri) temsil ettiler.

Metinlerin Bütünlüğü ve Ayet Çıkarma

Ebionitlerin İncil metinlerini bozmadığı, sadece kendi köklerine sadık kaldığı tezi de erken dönem kilise babalarının tanıklıklarıyla paramparça olur.

Ebionitler, kendi fikrine uymayan her şeyi metinlerden makasladılar. Irenaeus ve Epiphanius gibi erken dönem Hristiyan tarihçileri, Ebionitlerin kullandığı İbranilere Göre İncil'in, Matta'nın kasıtlı olarak tahrif edilmiş bir versiyonu olduğunu söyler. Yani kendince İncil'i değiştirmeye çalıştılar.

Neden mi? Çünkü Ebionitler İsa'nın sadece insan (Yusuf'un oğlu) olduğuna ve vaftiz sırasında Kutsal Ruh inince Mesihliğe evlat edinildiğine (Adopsyonizm) inanıyordu. Bu saplantılı inançları yüzünden Matta'nın ilk iki bölümünü (İsa'nın soy ağacı ve bakireden doğuşunu) tamamen kestiler. Yani onlar, Hristiyan metinlerini asıl haliyle koruyanlar değil, kendi inançlarına uymayan İsa'yı reddedip kırpanlardı.

İsa'nın Tanrılığı Sonradan Çıkmış Bir İcat Değildir

En popüler yanılgılardan biri de İsa'nın Tanrı olduğu iddiasının geç dönemde, Helenistik / Roma kültürün etkisiyle uydurulduğudur.

"İsa böyle bir şey söylemedi, sadece iyi insan olun dedi." varsayımı çok yaygındır.

Oysa Yeni Antlaşma'nın kronolojik olarak en eski metinleri İnciller değil, bizzat Pavlus'un M.S. 50-60 yıllarında yazdığı mektuplardır. Pavlus'un Filipililer 2:6-11'de alıntıladığı ve mektubundan bile daha eskiye dayanan o meşhur ayet şöyledir: "Mesih, Tanrı özüne sahip olduğu halde Tanrı'ya eşitliği sımsıkı sarılacak bir hak saymadı..."

İsa Mesih, sadece ahlak dersi veren dindar bir öğretmen veya sadece Allah'ın sözünü ileten bir peygamber tablosuna asla sığmaz. Mesela Markos 2'de felçli adamın günahlarını bağışlar. Yahudi bilginler haklı olarak "Tanrı'dan başka kim günah bağışlayabilir?" diyerek çılgına dönerler. İsa kendisine Şabat'ın (Sebt gününün) Rabbi der, doğaya emreder, İbrahim'in Tanrısı YAHWEH'nin ayrıcalıklarını açıkça üstlenir. Dahası, kendisine en çok "İnsanoğlu" der. Bu sıradan bir insan evladı anlamında değildir. Daniel 7:13-14'te göklerin bulutlarıyla gelen ve bütün ulusların kendisine taptığı o ilahi figüre doğrudan bir atıftır. Ebionitler, bu evrensel büyüklüğü kendi dar kalıplarına sığdıramamıştır.

Ebionitlerin İddiaları

1. Pavlus, orijinal öğretiyi bozup Roma'ya pazarladı.

2. Ebionitler Petrus ve Yakup'un gerçek mirasçılarıdır.

3. Ebionitler İncil'e sadık kaldı.

4. İsa'nın tanrılığı geç dönem Helenistik bir uydurmadır.

Hristiyan İnancı

1.  Pavlus İsa'dan bağımsız bir şey üretmedi. M.S. 50'lerde bile Pavlus, Petrus ve Yakup'un ve diğer tüm havarilerin onayladığı ortak Müjde'yi vaaz ediyordu.

2. Ebionitler, Yasa'nın tutsaklığına geri dönen ve İsa'nın lütfunu reddeden radikal bir gruptu.

3. Kendi inançlarına uymadığı için Matta'dan İsa'nın bakireden doğuş bölümlerini kasıtlı olarak çıkardılar.

4. Tarihsel olarak Hristiyanlığın en eski metinleri (Pavlus'un 50'li yıllardaki mektupları ve Markos), İsa'ya açıkça Yaratıcı Tanrı'nın sıfatlarını atfeder.

Ebionitler, İsa'nın Yahudi kimliğini çok iyi anlamışlardı ama O'nun bütün bir dünyaya kurtuluş getiren İlahi Mesih kimliğini tamamen inatla kaçırdılar. Onlar, eski alışkanlıklarından kopamayan, mesajın kendisinden ziyade kendi kendilerine takılıp kalmış trajik bir grup olarak görüyoruz.